Advertisements
ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΘΕΜΑΤΑ

Θεμέλιο όλων των πνευματικών αγαθών είναι τούτο

Ορθόδοξη εκκλησία
Όσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ: Θεμέλιο όλων των πνευματικών αγαθών είναι τούτο
Advertisements

Θεμέλιο όλων των πνευματικών αγαθών είναι τούτο: Να κάθεται κανείς στο κελί του, να προσεύχεται αδιάλειπτα, να στερεί το στομάχι του από πολλή τροφή και να συγκρατεί τη γλώσσα του.

Όποιος δεν δίνει προσοχή σ’ αυτές τις τέσσερις αρετές, ας γνωρίζει, πως όχι μόνο αυτές δεν εκπληρώνει, αλλά καταστρέφει το θεμέλιο όλων των αρετών και ανοίγει την πηγή των παθών και την άβυσσο του περισπασμού.

Το κελί είναι για το μοναχό ότι ο τάφος για τον νεκρό. Ο νεκρός ποτέ δεν κινείται μέσα στον τάφο, και ο μοναχός που κάθεται μέσα στο κελί του ποτέ δεν κινείται προς την αμαρτία, αφού είναι απαλλαγμένος από τις τρεις αιτίες της, την όραση, την ακοή και τη συζήτηση. Μόνο ο Θεός μένει μέσα του και τα καλά του έργα.

Η προσευχή, πάλι, απομακρύνει όλους τους λογισμούς, έτσι ώστε το κάθε τι σ’ αυτό τον κόσμο να θεωρείται σαν χώμα και στάχτη. Όταν η ψυχή νιώσει την ευφροσύνη της προσευχής, θεωρεί την παρούσα ζωή σαν ένα τίποτα. Δεν επιθυμεί ομορφιές και ηδονές. Ξεχνάει και τον εαυτό της και όλους όσοι ζουν πάνω στη γη.

Γι’ αυτό πρέπει όχι μόνο να εκπληρώνουμε τον καθορισμένο κανόνα της προσευχής, αλλά διαρκώς να βιάζουμε τον εαυτό μας σε προσευχή. Όταν βέβαια κουραζόμαστε, τότε ας ασχολούμαστε με το εργόχειρο, για να μη μας καταβάλει ο ύπνος.

Αν κατά την νυχτερινή προσευχή μας επιτεθεί ο ύπνος και τα μάτια μας βαρύνουν, τότε ας μείνουμε ξύπνιοι χρησιμοποιώντας ένα φως και ας μη σκύβουμε το κεφάλι, αλλά ας κοιτάμε ίσια μπροστά σε μια εικόνα.

Η στέρηση του στομαχιού από τροφή, η νηστεία και η εγκράτεια, μας κρατάει άγρυπνους και κάνει το σώμα ελαφρύ και πρόθυμο στην εκπλήρωση των αρετών. Ο εγκρατής πετάει σαν αετός, λες και δεν έχει σάρκα.

Η συγκρότηση της γλώσσας απαλλάσσει από πολλά κακά – τη συκοφαντία, τον περισπασμό, τη ματαιολογία, την ψευδολογία, τη σκληροκαρδία, την απελπισία, την κενοδοξία, τον κομπασμό, Η πολυλογία αφανίζει τις αρετές, καταργεί την ησυχία και ρίχνει τον άνθρωπο σε πολλά πάθη της ατιμίας,

Όποιος σωπαίνει, έχει το φόβο των δαιμόνων, γιατί γνωρίζει ότι αυτοί δεν μπορούν να δουν τα μυστικά της καρδιάς των τέλειων, όταν δεν μιλούν με τα χείλη. Όποιος όμως αγαπάει την πολυλογία, δεν θα αποφύγει την αμαρτία,

Advertisements

Αν μπορούσαμε να βάλουμε στη μια πλευρά μιας ζυγαριάς όλα τα έργα της αμαρτωλής ζωής και στην άλλη πλευρά τη σιωπή, θα τη βρίσκαμε να τα νικάει με το βάρος της. Δες λοιπόν πόσο κέρδος έχουν οι ασκητές της ερήμου από την εγκράτεια της γλώσσας και πόσα κακά αποφεύγουν με αυτήν!

Η αρχή, η συνέχεια και το τέλος, η ρίζα και το θεμέλιο της ησυχαστικής-ερημιτικής ζωής είναι η διαρκής προσευχή. Και βοηθοί της είναι η νήψη, η νηστεία και το «αφάνταστο» του νου. Χωρίς τη διαρκή προσευχή ο ασκητής θα παρασυρθεί σιγά-σιγά και θα υποκύψει στους λογισμούς, τον ύπνο, τη ραθυμία, τη σύγχυση, την απελπισία και την αδυναμία, κι έτσι θα ξοδεύει τον χρόνο του μάταια.

Πέρα από την προσευχή, χρειάζονται θερμή πίστη, ακλόνητη ελπίδα στον Θεό, υπομονή και καρτερικότητα, συνυφασμένη με ανδρεία και αδιαφορία για όλα τα πράγματα, τόσο τα καλά όσο και τα κακά. Γιατί ο νους, όταν ασχολείται με τα πράγματα, κυριεύεται από ανησυχία και φαντασίες, ταράζεται και τελικά αιχμαλωτίζεται απ’ αυτά. Έτσι όμως φυγαδεύονται η θερμότητα της καρδιάς, η γλυκύτητα της προσευχής, η πνευματική ζέση και ο ζήλος. Ο νους, καθώς διασκορπίζεται, υποκύπτει στη νωθρότητα και τη λήθη. Και τότε πια ο άνθρωπος χάνει τον καιρό του. Ξεχνάει τον θάνατο, την κόλαση και την ουράνια βασιλεία. Χαυνώνεται και κυριεύεται από ατονία σωματική. Νυστάζει και πέφτει σ’ ένα σκοτεινό ύπνο.

Η ψυχή όμως δεν μπορεί να πολεμήσει μόνη της τον ύπνο· δεν μπορεί να κρατήσει σε εγρήγορση τη σάρκα, αν δεν έχει και τη συνεργασία του νου, τη νήψη και την καρδιακή προσευχή.

Ένας άνθρωπος, είτε δυναμώνει και φτάνει στην τελειότητα με την πνευματική εγρήγορση και την καρδιακή εργασία, είτε αδυνατίζει και κατακυριεύεται από τα πάθη και βασανίζεται συχνά από τους δαίμονες. Γιατί όποιος βαδίζει «εν τοις δεξιοίς», προφυλάσσει το νου του από κακούς λογισμούς, κρατάει την καρδιά του άγρυπνη και έχει κοντά του βοηθούς και παραστάτες τις ουράνιες Δυνάμεις. Όποιος όμως βαδίζει «εν τοις ευωνύμοις», κατατροπώνεται από τις αντίδικες δυνάμεις.

Πολλοί άγιοι Πατέρες αναφέρουν γι’ αυτό το θέμα συνοπτικά τα εξής: Όποιος παραμένει ήσυχα στο κελί του, όποιος έχει σταθερή πνευματική εγρήγορση και θερμό ζήλο, όποιος είναι απομακρυσμένος από κάθε τι μάταιο και παραδομένος με όλη του την ψυχή, το νου και την καρδιά στον Θεό, όποιος κρατάει το νου του σε νήψη και τη σκέψη του «αφάνταστη», όποιος είναι εγκρατής στις τροφές και αφοσιωμένος αδιάλειπτα και επίμονα στην ευχή του Ιησού – όποιος έτσι παραμένει στο κελί του, αυτός θα φέρει στην ψυχή και στην καρδιά του, την κατάνυξη και στο νου του το φωτισμό.

Η σιωπή είναι μια απερίσπαστη διακονία και παράσταση ενώπιον του Θεού.
Αν ένας άνθρωπος, μετά απ’ όλα αυτά, γευθεί εκείνο που ποτέ πριν δεν είχε δοκιμάσει, δηλαδή τη γλυκύτητα της αγάπης στον Θεό, από την προσευχή ακριβώς του Ιησού, τότε θα φύγει τρέχοντας σαν όναγρος μακριά από τους ανθρώπους, θα έρθει στην ησυχία της ερήμου και θα βρει ωφέλεια από την αναχώρηση του.

Όσιος Παΐσιος Βελιτσκόφκυ. Κρίνα του αγρού.
εκδ. Ιεράς Μονής Παρακλήτου, Ωρωπός 2012, 7η έκδοση