Advertisements
 
Advertisements
ΟΡΘΟΔΟΞΑ ΘΕΜΑΤΑ

Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ: Τα ψηλότερα επίπεδα προσευχής

Προσευχή χέρια
Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ: Πριν έρθουμε στην περιγραφή της μεθόδου που προσφέρουν οι άγιοι Πατέρες σχεδόν αποκλειστικά στους ησυχάζοντες, θεωρούμε αναγκαίο να προετοιμάσουμε κάπως τον αναγνώστη.
Advertisements

Πριν έρθουμε στην περιγραφή της μεθόδου που προσφέρουν οι άγιοι Πατέρες σχεδόν αποκλειστικά στους ησυχάζοντες, θεωρούμε αναγκαίο να προετοιμάσουμε κάπως τον αναγνώστη. Τα έργα των Πατέρων μπορούν να συγκριθούν με φαρμακείο, στο οποίο βρίσκονται ποσότητες των πιο θεραπευτικών φαρμάκων.

Advertisements

Ένας όμως άρρωστος άνθρωπος που δεν ξέρει την ιατρική επιστήμη και που δεν έχει κάποιο γιατρό για οδηγό του θα το βρει πολύ δύσκολο να διαλέξει ένα φάρμακο που να ’ναι κατάλληλο για την αρρώστια του. Αν όμως από αυτοπεποίθηση και απερισκεψία, δίχως, καθώς πρέπει, να συμβουλευτεί ιατρικά βιβλία όταν δεν υπάρχει γιατρός, αν ο άρρωστος αποφασίσει μόνος του βιαστικά την εκλογή κάποιου φαρμάκου, η εκλογή μπορεί να βγει πολύ άτυχη.

Ένα φάρμακο που καθαυτό είναι θεραπευτικό μπορεί ν’ αποδειχτεί όχι μονάχα άχρηστο μα ακόμη και βλαβερό. Είμαστε σε μια θέση όμοια μ’ εκείνη του άρρωστου ανθρώπου, γιατί μας λείπουν οι Θεοφόροι οδηγοί, σ’ ότι αφορά τα έργα των αγίων Πατέρων πάνω στη μυστική ενέργεια της εγκάρδιας προσευχής και τα επακόλουθα της.

Advertisements

Η διδασκαλία πάνω στην προσευχή στα βιβλία των Πατέρων που έχουν φτάσει ως την εποχή μας δίνεται με ικανοποιητική πληρότητα και σαφήνεια. Όντας όμως μέσα στην άγνοια μας μπροστά σ’ αυτά τα βιβλία, στα οποία περιγράφονται στην πιο μεγάλη τους ποικιλία οι ενέργειες και οι διάφορες καταστάσεις των αρχάριων, των μέτρια προχωρημένων και των έμπειρων στην άσκηση της προσευχής, το βρίσκουμε πάρα πολύ δύσκολο να διαλέξουμε καταστάσεις και ενέργειες κατάλληλες για μας. Ανέκφραστα ευτυχισμένος είναι όποιος νοιώθει και αντιλαμβάνεται τη δυσκολία τούτη.

Πολλοί, για το λόγο ότι δεν την αντιλήφθηκαν, αφού διάβασαν επιπόλαια τους άγιους Πατέρες και αφού επιπόλαια γνώρισαν τις ενέργειες που προτείνονται απ’ αυτούς, ανέλαβαν κάποια ενέργεια ακατάλληλη γι’ αυτούς κι’ έβλαψαν τον εαυτό τους.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης* στο κεφάλαιό του, που γράφτηκε για τον πάρα πολύ προχωρημένο ησυχαστή Λογγίνο, λέει: «Άλλη είναι η πράξη των ησυχαστών και άλλη του Κοινοβίου. Πλην κάθε ένας εάν μένει σ’ εκείνο όπου κλήθηκε από τον Θεό, θα σωθεί. Γι’ αυτό φοβάμαι να γράφω για τους ασθενείς, επειδή και συναναστρέφεσαι με αυτούς· ότι εκείνος όπου μεταχειρίζεται την νοερά προσευχή, ή εξ ακοής, ή και από μάθηση των βιβλίων, μάταια κοπιάζει* γιατί δεν έχει οδηγό» (Πώς πρέπει κάποιος να ψάλλει. Φιλοκαλία, εκδ. «Αστήρ», Αθήνα 1973, τόμ. Ε΄, σελ. 95).

Advertisements
  • «Άδικα κοπιάζει». Ο Μπριαντσιανίνωφ χρησιμοποιεί τη λέξη «καταστρέφεται».
    Οι άγιοι Πατέρες μας υπενθυμίζουν πως πολλοί που αναλαμβάνουν το έργο της προσευχής λανθασμένα, με μέθοδες για τις οποίες ήταν ανέτοιμοι ή ακατάλληλοι, πέφτουν στην αυταπάτη και την πνευματική διαταραχή.

Η πιο μεγάλη βλάβη προκύπτει όχι μονάχα από ανάγνωση των βιβλίων των Πατέρων με ανεπαρκή κατανόηση. μα ακόμα και από συναναστροφή με τους πιο μεγάλους αγίους του Θεού και από ακρόαση της ιερής τους διδασκαλίας. Αυτό ήταν που συνέβη στο Σύρο Μοναχό Μαλπά. Ήταν αυτός μαθητής του Αγίου Ιουλιανού. Μαζί με το Γέροντα του (τον Άγιο Ιουλιανό) ο Μαλπάς επισκέφθηκε τον Άγιο Αντώνιο το Μέγα κι’ άκουσε απ’ αυτόν την πιο ψηλή διδασκαλία για τη Μοναχική ζωή: για την αυτονέκρωση, τη νοερά προσευχή, την καθαρότητα της ψυχής, τη θεωρία.

Χωρίς να κατανοήσει σωστά τη διδασκαλία του, φλεγόμενος από υλική θερμότητα, ο Μαλπάς ρίχτηκε σε αυστηρούς μόχθους κι’ άρχισε να ζει σε αυστηρή μόνωση ελπίζοντας να φτάσει τη ψηλή εκείνη πνευματική κατάσταση για την οποία άκουσε να μιλά ο Μέγας Αντώνιος και την οποία είδε κι’ άγγιξε στο πρόσωπο του Μεγάλου αυτού αγίου.

Το αποτέλεσμα της προσπάθειάς του ήταν η πιο φοβερή πλάνη. Ανάλογη με τη βίαιη του προσπάθεια διαμορφώθηκε μέσα του μια δυνατή πλάνη, ενώ η έπαρση που συνεπήρε τη ψυχή του άτυχου ανθρώπου τον έκανε ανίκανο να μετανοήσει και να θεραπευτεί. Ο Μαλπάς επινόησε και ηγήθηκε της αίρεσης των Ευκτιτών (Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, Κεφ. 55, Επιστολή Δ΄, ΕΠΕ, σειρά Φιλοκαλία, τόμος 8Γ, σελ. 411-415).

Advertisements

Ω! λυπηρό γεγονός! Ω! θλιβερώτατο θέαμα! Ένας μαθητής κάποιου μεγάλου Αγίου, αφού άκουσε τη διδασκαλία των πιο μεγάλων Αγίων, καταστράφηκε, γιατί λανθασμένα εφάρμοσε τη διδασκαλία τους. Καταστράφηκε την εποχή εκείνη, που πολύ λίγες ψυχές χάθηκαν από πλάνη γιατί τότε ζούσε ολόκληρη χορεία αγίων ικανών να οδηγούν και να θεραπεύουν.

Αυτό λέγεται σαν προειδοποίηση σε μας. Όταν υπήρχαν αμέτρητοι φωτεινοί οδηγοί, η οδός του εσωτερικού Μοναχισμού, της μυστικής προσευχής σε μόνωση, και η ησυχία του νου μέσα στην καρδιά αναγνωριζόταν σαν οδός γεμάτη κινδύνους. Πόσο πιο επικίνδυνη είναι η οδός αυτή τώρα που έχει πλακώσει η μαύρη νύχτα! Πυκνή συννεφιά και ομίχλη κρύβουν τα ουράνια φώτα. Πρέπει κανείς να οδοιπορεί πολύ – πολύ αργά, ψάχνοντας το δρόμο του. Η μελέτη των πατερικών βιβλίων που η Θεία Πρόνοια μας άφησε σαν ηθική καθοδήγηση για το σύγχρονο Μοναχισμό δεν είναι ασήμαντη εργασία.

Για να πετύχει κανείς σ’ αυτή, του είναι αναγκαία η αυταπάρνηση· του είναι αναγκαία η εγκατάλειψη των εγκόσμιων φροντίδων για να μη αναφερθούμε στις τέρψεις, τις διασκεδάσεις και τις απολαύσεις· είναι ανάγκη να ζει κανείς σύμφωνα με τις εντολές του Ευαγγελίου· αναγκαία επίσης είναι και η καθαρότητα του νου και της καρδιάς που μοναχά μ’ αυτή και ανάλογα με το βαθμό κάθαρσης του καθενός μπορεί να διακρίνεται και κατανοείται η πνευματική, ιερή και μυστική διδασκαλία του Πνεύματος.
Αυτός που έχει μάθει πως τους καιρούς τούτους ο θησαυρός της σωτηρίας και της Χριστιανικής τελείωσης είναι κρυμμένος στα λόγια που διατυπώθηκαν από το Άγιο Πνεύμα ή κάτω από την επίδραση του, δηλαδή στην Αγία Γραφή και τα έργα των αγίων Πατέρων, αυτός ας χαρεί χαρά πνευματική γιατί απόκτησε πραγματικά χρήσιμη γνώση, ας κρυφτεί ολότελα από τον κόσμο σε μια ζωή ευλάβειας, «ας ὑπάγει καὶ πάντα ὅσα ἔχει πωλήσει καὶ ας ἀγοράσει τὸν ἀγρὸν ἐκεῖνον» (Ματθ.13. 44), στον οποίο είναι αποκρυμμένες η σωτηρία και η τελείωση.

Advertisements

Για να κάνει κανείς μια βαθιά μελέτη της Γραφής, μαζί με την αντίστοιχη άσκηση, χρειάζεται σημαντικό χρονικό διάστημα. Ύστερα από βαθιά μελέτη της Γραφής, με την πιο μεγάλη προσοχή, ενώ να ζητάει αδιάλειπτα με προσευχή και δάκρυα τη βοήθεια του Θεού νοιώθοντας πτωχεία πνεύματος, μπορεί κανείς να δοκιμάσει τις ενέργειες εκείνες που οδηγούν στην τελείωση.

Κάποιος άγιος Μοναχός μιλώντας για τον εαυτό του, είπε πως μελέτησε τα έργα των Πατέρων για είκοσι χρόνια ζώντας τη συνηθισμένη ζωή Μοναχού σε κοινόβιο. Στο τέλος της περιόδου εκείνης αποφάσισε να γνωρίσει στο πρακτικό πεδίο τη βαθιά Μοναστική πράξη, που θεωρητική γνώση της είχε αποκτήσει με το διάβασμα και ίσως, γιατί αυτό ήταν δυνατό τότε, από συνομιλίες με δόκιμους Πατέρες. Η πρόοδος ενός Μοναχού με την καθοδήγηση που παίρνει κανείς με το διάβασμα. είναι ασύγκριτα πιο αργή από την καθοδήγηση ενός Θεοφόρου οδηγού.

Ότι γράφεται από κάθε άγιο συγγραφέα αντλείται από το πνευματικό του επίπεδο (που πραγματοποίησε) και από την πρακτική του (πείρα) και γράφεται σύμφωνα με αυτό το επίπεδό του και την πρακτική του πείρα. Πρέπει ιδιαίτερα να προσέξουμε το σημείο τούτο. Ας μη μας συνεπαίρνει κι’ ας μη μας γοητεύει ένα βιβλίο γραμμένο σαν με φωτιά, ένα βιβλίο που μιλάει για υψηλές καταστάσεις και γυμνάσματα για τα οποία δεν είμαστε κατάλληλοι. Το διάβασμα ενός τέτοιου βιβλίου, πυρώνοντας τη φαντασία, μπορεί να μας βλάψει με το να μας μεταδώσει γνώση και πόθο για αγώνες, που είναι άκαιροι κι’ αδύνατοι για μας.

Advertisements

Ας ακολουθήσουμε το βιβλίο κάποιου Πατέρα, που βρίσκεται πιο κοντά στην κατάστασή μας, από την άποψη επιτευγμάτων. Μ΄ αυτή την άποψη για τα πατερικά κείμενα μπορεί κανείς να προσφέρει σαν το πρώτο ανάγνωσμα ενός Μοναχού, που ποθεί να γνωρίσει το έργο της εσωτερικής προσευχής, τις οδηγίες του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ και τα έργα του Παΐσίου Βελιτσκόφσκυ και του φίλου του, του μεγαλόσχημου Μοναχού Βασίλειου. Η αγιότητα τους και η ορθότητα της διδασκαλίας τους είναι αναμφίβολες.

Όταν μελετήσει κανείς αυτά τα κείμενα μπορεί να στραφεί στο βιβλίο του Αγίου Νείλου Σόρσκυ. Το βιβλίο τούτο είναι μικρό, αλλά το πνευματικό του πεδίο είναι εξαιρετικά ευρύ. Δύσκολα θα εύρισκε κανείς ένα ερώτημα πάνω στην πνευματική εργασία που δεν έχει τη λύση του σ’ αυτό το βιβλίο. Το κάθε τι εξηγείται με καταπληκτική απλότητα και σαφήνεια με ικανοποιητικότατο τρόπο. Με παρόμοιο τρόπο εξηγείται ο τρόπος άσκησης στην προσευχή του Ιησού. Όμως τόσο ο τρόπος όσο και το βιβλίο ολόκληρο προορίζονται για Μοναχούς που μπορούν να ζήσουν στην ησυχία.

Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ. «Υἱέ, δός μοι, σὴν καρδίαν…». (Ορθόδοξη αναφορά στην καρδιακή ή νοερά προσευχή του Ιησού).
Μετάφραση: Επιφανίου Ασσιώτη
Εκδόσεις: Ορθόδοξος Κυψέλη, Θεσσαλονίκη 1978.

Advertisements